Havaktingit

You are here

Nunavunmi Avatiliriniqmut Quviahuutiginiq 7nik Ublunik Uuktuutigiyauniq (#NEW7)

Nunavunmi Avatiliriniqmut Quviahuutiginiq 7nik Ublunik Uuktuutigiyauniq (#NEW7)
 

Uuktuutiginiaqtavut Nunavummiut ilauyukhat uumani Nunavunmi Avatiliriniqmut Quviahuutiginiq 7nik Ublunik Uuktuutigiyauniq ilaukmat Kaanatami Avatiliriniqmut Quviahuutiniq June 6mit 12mut, 2016mi!

Uuktuutigiyauniit titiraqtauniaqtut nutaanguraikpat ublunga Nunavut Kavamatkut (GN) qaritauyami makpiraangit uumanilu Avatiliriyiitkut pulaarvingani (www.gov.nu.ca/environment). Iniqtiruvit uuktuutigiyauniqmik, taktakhamik akimaniaqtutit! Piksaliuqlutit iliknik iniqtiqtuq nutaanguraikpat ublunga uuktuutigiyauniq iliuraqlugu Facebook-mut Twitter-mulluuniit aturlugu tamna naunaitkutanga una  #NEW7. Iliurarahuaqtat inuknut tautuknaqtiqlugu taimaa naunaiyariaptikni piksarnik! Uuktuutit qaritauyakkut tuyuinnarialik uumunnga environment@gov.nu.ca.

Kaanatami Avatiliriniqmut Quviahuutiniq atauhiqmi ukiumi quviahuutauyuq akhuurutigiyait Kaanatamiutat ikayuliriamikni pihimagiaptikni, hukhaungiqtailigiami ihuarhigiamilu avatikput. Pipkaidjutiyuq Nunaryuaptiknut Avatiliriniqmut Ublunganut June 5mi, unalu Nunaryuaptiknut Tariuqmut Ublunga unalu Halumayuq Aniqhaaktaptiknik ublunga June 8mi.

 

 

Uuktuutigiyauniq 1: Pauwaqtuutimut Hivulliut  (June 5) #MegawattMonday

Uuktuutigiyauniq 2: Imaqtuut Atungitkaluaqlugu Aippiut (June 6) #TapsOffTuesday

Uuktuutigiyauniq 3: Iqqakuvallaangittuq Pingattiut (June 7) #WasteLessWednesday

Uuktuutigiyauniq 4: Kayummaqpallangitkaluaqluni Hitammiut (June 8) #ThrottleBackThursday

Uuktuutigiyauniq 5: Iliknik Nakuugiyuq Tallimiut Friday (June 9) #FeelGoodFriday

Uuktuutigiyauniq 6: Atuffaaqtaaqtunik Saaluti (June 10) #SecondhandSaturday

Uuktuutigiyauniq 7: Pihuuyarniq Santimi (June 11) #StrollingSunday

 

Uuktuutigiyauniq 1: Pauwaqtuutimut Hivulliut  (June 5) #MegawattMonday

Hapkuat tuktut, inuit tigumiarut hivayautinnuat qanuqtut aadjikiiktut?  Tamaita ihariagiyut aulayunnautinik. Nunavut avaliittuq nuna Kaanatami piqangittuq aulayunnautinik piliurniqmik. Talvuuna, Nunavut ihariagiyuq aadlamit nunamit  urhuryuakhamik aulayunnautikhaptiknik.  2012mit-2013mut, Nunavut agyaqtait 180 milliat liitanik urhuryuakhamik.  Hapkuat urhuryuakhat ikualaaqtauyut pauwaqtuutikhamik piliuriami, uunaqutikhamiklu, atuqtauyut ingilrayuliriniqmut. Taimaa ikualaaraangaptitku tahapkuat those urhuryuakhat, puyuum anialailaqutaanik (GHG-nik), ukunatitut puyurlu nakuungittut anirnirlirnaqtuq and puplak uunautivalliayuq ikiarmi, anitauyut anirhaaqtaptiknut. Amihumik aulayunnautinik aturupta, amihut urhuryuakhat atuqtugut, amihut GHG-ngit piliuqtauyuq anitauyuqlu anirhaaqtaptiknut. Ikikliyuumirumi qanuraaluktut aulayunnautinik atuqtavut, ikikliyuumiqniaqtavut qanuraaluk halumailruq anitauyuq avatiptiknut.

Atuqpallaangitkumi aulayunnautinik avatikmut nakuunginnaungittuq, nakuuyuqlu maniit tuquumavinganut. Ikikliyuumirukni pauwaqtuutiknik, ikikliyuumiqniaqtat akinga uunaqutit, pauwaqtuutit urhuqyuallu. Ayurnaittuq ikikliyuumiriami pauwaqtuutiknik: ayurnaittuq qullit qamitpakkukni igluaqnit aniliraiguvit, qaritauyatlu qamitkukni inarairuvit plug-ngiqpaklugulu alruyaqtuqtut atuqtaulluayuitarnik. Atuqpallaaqnaittumik pauwaqtuutinut naunairumaguvit, umunngaulutit: http://nunavutenergy.ca/homeowner_tips.

Qanuqtut iniqtiqniaqqiuk ublumi  Avatiliriniqmut Quviahuutiginiq Uuktuutigiyauniq? Tuyuqlutit piksamik iliknik iniqtiqtarnik uuktuutigiyauniq taktakhamik akimagiaqni. Piksat tweet-tiinarialik aturlugu una #NEW7, tuyurlugu uvaptiknut iliuraqluguluuniit kiumayarnut GN-kut Facebook-nganut, qaritauyakkulluuniit tuyurlugu uumunnga environment@gov.nu.ca.

IQ Alianaqtunik Piyut

Qangaraaluk, taimaa Inuit ungahiktunut aullaaraangamik, arnaup havaariyaa ikigiami qullinga taimaa igluliuqtauyuq iniqtiraangat. Ikumaninnga angikliplugu aput mahagiami imakhaq iglulu uunagiami qilaminnuaq. Hiniknaqhigaangallu, ikumaninnga mikhiplugu taimaa urhuqtullaannaittumik. Qanuqtut atuqpallaanginniaqit aulayunnautinik ublumi?

 

 

Uuktuutigiyauniq 2: Imaqtuut Atungitkaluaqlugu Aippiut (June 6) #TapsOffTuesday

Tamaita inuuyut nunaptikni ihariagiyuq imaqturiami inuudjutikhamiknik. Inuit qaffinik Santinik nirihimaittumik pittaaqtut, kihimi ublunik qaffinik imaqtungitkumi. Tamapta ihariagiyavut imaq, talvuuna akhuurutauyuq imaqaqtukhauyugut taimaa naunariami imaqainnaqtugut. Ilangit nunat nunavunmi mihigiut kiniupallaaqtumik aippainnit upin’ngakhamit, ilaani iliqpaktuq amihumik imaqaqtugut qanuriliurutigiami, naunaiyaqtakhavut atuqpaktugut imaqmik ihuaqtumik. Atuqtinnata imanganik, akhuraaluk piyuq aulayunnautinik taimaa halumayuq aturiami aggitigiamilu humunngauyakhaq. Taimaa kuvirarukni imaqtuutip 5 minitsimik, atuqtuq aulayunnautimik ukunatitut 60nik hakugikninnganik qulliq ikumalugu taimaa 14nik ikaarninik.

Amigaittuq huliyakhaq igluptikni, havakvikmi, sikuurvikmiluuniit ikikliyuumiutiniaqtuq imanganik aturninnganik. Kuviinaqtu kuviqpinganik atauhiqmik tigliqtuqtunik iliurarumi atauttikkut 25nik liitanik atuqtaungittuq imaq atauhiqmi ublumi amihuniktauq 10,000 liitanik imaqmik taimaa atauhiqmi ukiumi. Tamna atuqtaungittuq imaq nakuuyuugaluaq aturiami 65nik aanuraanik uaqtakhanik imaatutluuniit 140nik tallimanik minitsinik uvinit uarukni. Ayurnaittumik ikikliyuumiinaqniaqtat imaqmik aturninnga naunaiyaqlugit kuviyut turhuat qamilluguluuniit kuviqpianga kigutikhaliraiguvit.  

Qanuqtut ikikliyuumiqniaqqiuk imaqmik aturninnganik ublumi? Tuyuqlugu piksat iliknik iniqtiqtumik uuktuutigiyauniqmik akimagiaqni taktakhanik.. Piksat tweet-tiinarialik aturlugu #NEW7, tuyuqlugu uvaptikni iliuraqluguluuniit uqaqtakhangani uumani GN-kut Facebook-ngani, qaritauyakkulluuniit tuyuqlugu uumunnga environment@gov.nu.ca.

IQ Alianaqtunik Piyut

Maliit ukiuqtaqtuqmi aadlauyut kitunit nunallaanit. Maliit angitqiyauyut nutaanguraangat tatqiq tatatpiarumiluuniit. Una taiyauyuq upin’ngakhami malik Qablunaatitut Inuktullu =, ᐱᑐᕐᓂᖅ (piturniq). Sikiituuqtut qayagiquyauyut kuukanik, tahiqmi hikumilu ukiumi, taimaa humaangittuq qanurittuq anuringa, imaukkaqarmat hinaa hapkuat imanganit. Ilangit Inirniriit nakuugiyaat niuqqariami imaukkagaangat imaq kuukkanit. 

 

 

Uuktuutigiyauniq 3: Iqqakuvallaangittuq Pingattiut (June 7) #WasteLessWednesday

Nunavunmi, amihut niqit niriyavut agyaqtauyut nunaptiknut umiakkut tingmitikutluuniit. Tahapkunanut niqit amigaittuq puuqtuininngit taimaa niqingit niuviqtavut tikigiami kuvihimaittumik naavihimaittumikluuniit. Ikikliyuumiqtaaqtavut qanuraaluk iqqakukhat maniqqamungaqtitauyuq atuffaaruptitku utuqqat niqit. Ikikliyuumirumi atuffaaruptitkuluuniit iqqakuvut ikayuqtuq  pihimagiami akhuurutauyut ikayuutikhat nutaqqapta nutaqqanginnut. Atauhiinaqmik nunaqarapta akhuurutauyuq munariyakhavut. 

Inuit tamaita qanuriliurutittaaqtut ikikliyuumiqrumitku iqqakut iliuraqtauyuq maniqqaptiknut. Mikiumik iliuraigumik maniqqamut ayurnarnaittuq qallutit kaapitiriaqvikmungautigukni. Ilihimavit amihut kaapituriaqviit tamaat akinganik akiliqtainiaqtaatit kaapituutiviknik atulluaruvit? 

Qanuqtut iqqakuvallaanginniaqqit ublumi? Tuyuqlugu piksat iliknik iniqtiqtumik uuktuutigiyauniqmik akimagiaqni taktakhanik.. Piksat tweet-tiinarialik aturlugu #NEW7, tuyuqlugu uvaptikni iliuraqluguluuniit uqaqtakhangani uumani GN-kut Facebook-ngani, qaritauyakkulluuniit tuyuqlugu uumunnga environment@gov.nu.ca.

IQ Alianaqtunik Piyut

Qangaraaluk, atauhiq titiraqhimangittuq maligaq niqikhaqhaqlutit niqikhaqainnariaqni tamaat ukiuq, kihimi, taimaingittuq ublumi, taimaa niqikhaq hukhaungittailigiami. Inirniriit ihumagigumik niqikhaqaqtut tamaat ukiumut, uqaqpagait “nakuuhiuq”. Taimaa, haunikuluit iqqaqtaungigiami nunamut maniqqamullu anirhaaqtaptikniklu halumagiami.

 

 

Uuktuutigiyauniq 4: Kayummaqpallangitkaluaqluni Hitammiut (June 8) #ThrottleBackThursday

Akhaluutikkuuqpakpit, pauwaqtinahuaqpakpiuk MP3 atuqtuuyautinganik atuqpakpilluuniit inniqvikmik? Tahapkuninnga atuyukkuvit, atuqtutit urhuryuakhat (urhuqyuaq, kaasiliiq uyarauyaniklu). Inuqaqhuta avatqumayumik 7 billiat inuknik, hapkuat hulilukaarutit angikliyuumiutivaktuq tautuknaqtullu Nunaryuaptikni. Hilaup aadlangurninnga inmikkut pikmat, inuit hulilukaarutingit pilaqutiyut Nunaryuapta hilanga aadlanguqtittiyuq qilamiuqtumik. 

Ihivriuqtiuyut naunaiqtaa Ukiuqtaqtuq uunnaliqtuq qilamiuqtumik aadlanit nunanganit nunaryuaptikni. Aadlat aadlangurninngit Ukiuqtaqtumi uvva: hirmik auktuyuittuq piiyaqtuliqtuq, hiku unalu tahiqmi hikungit ivyuhiuknaiqhuni,  nunaup puvitquumannga mahaliqtuq, hinaalu ahiruqtiriliqtuq malikmit, aadlanguqtuq tariup malinga, ingutaarningit nauttiat huradjangillu. Amigaittutut nunat tamainni nunaryuaptikni, Nunavut ikikliyuumirahuaqtaa puyut anianiit taimaa hilaup aadlangurninnganut. Ihumagilluaqtangit Nunavunmut atuliqtitaugiami hungiutiniq nutaanut qanuriliurutinginnut qaiyuq hilaup aadlangurninnganut. Imaatut ittuq ihuarhilugit ihumaliurniq, hulilukaarutillu ihumagiyauyuq ayurhautigiyauyuq hilaup aadlangurninnganut.

Tamapta ayurnaittumik aadlanguqtaaqtavut hulilukaarutiptikni ikikliyuumiriami puyuum anialailaqutangit pipkaidjutiyuq inuknit, hunavaluknit. Qanuqtut kayummakpallaangitkaluaqniaqqit ublumi? Tuyuqlugu piksat iliknik iniqtiqtumik uuktuutigiyauniqmik akimagiaqni taktakhanik.. Piksat tweet-tiinarialik aturlugu #NEW7, tuyuqlugu uvaptikni iliuraqluguluuniit uqaqtakhangani uumani GN-kut Facebook-ngani, qaritauyakkulluuniit tuyuqlugu uumunnga environment@gov.nu.ca.

Naunairyuumirumavit?

• Pulaarlugu hilaup aadlangurninnga apirhuutaunginnaqtut (http://www.climatechangenunavut.ca/en/understanding-climate-change/climate-change-faq

• Hilaup aadlangurninnganut kangirhiviuk? Uuktuqlugu hilaup aadlangurninnganut ilihimaniq uumani  http://climatequiz.esolutionsgroup.ca/en/ 

IQ Alianaqtunik Piyut

“[Atauhiq] qanuriliurutinga hilakput. Atayuknaiqtut. Ilihimayuugaluuyugut hilakput qanuriliurniaqtquq. Una uuktuutigillaklugu itigat mauyaqmungaqqat, ilihimayutit aujaq (aujaq) upinngaaqluuniit (upingakhaq) qailiqtuq. Atuqhuta qangaraaluknitavut ilihimaniq ilihimayutit qanuriliurniaqtuq, kihimi tadja itqurnaruknaiqtutit. Inuit uvaptitut naluliqtut. Ukiakhalihaaliraangat qiqivaktuq tahiit tahirannuatlu, talvanngattauq qaffinik Santinik hiku nakuuhiniaqtuq sikiituriami hikumi." Donald Uluadluaq 

Taigurumaguvit Inirniriit uqaqtangit hilaup aadlangurninnganut, pulaarlugu: http://climatechangenunavut.ca/en/voices-land

 

 

Uuktuutigiyauniq 5: Iliknik Nakuugiyuq Tallimiut Friday (June 9) #FeelGoodFriday

Tamapta ittugut uumani! Hulilukaarutigiyavut atuqtavut ubluq tamaat ayurhautipkainiaqtaa avatikput aadlanullu inuknut tamainni nunaryuaptikni. Tamapta atayugut avatiptiknut. Avatinga nunallaanguyuq inuuyunik hunavaluit inuungittuniklu atauttikkut havaqatigiiktut taimaatut. Avatinga angiyuq mikkauyuqluuniit, kihimi tamait ailangit avatinganit akhuurutauyuq havagiami. Atauhiq ilanga unguvaqtaukpat, ayurhautiniaqtuq aadlanut avatiptikni. Qun’ngiaqta Ukiuqtaqtumi avatinganik.  Nattiit ihariagiyut hikumik nayugakhanginnik, nanuit ihariagiyut nattinik niqikhamiknik, inuitlu angunahuaqpaktut nanuqnik niqikhamiknik aanuraakhaminiklu. Taimaa hiku piiqtaukpat avatiptiknit, ayurhautiinalimaitait nattinut, kihimi nanuqnut inuknullu. 

Akhuuquyavut aadlat uvaptikni nakuuyumik pilutik. Quviahuutigilavut Avatiliriniqmut Quviahuutiginiq naunaipkarlugit aadlat akhuurutauyut avatiptiknit. Aittungitkaluaqlugu kinaliqaak aittuutimik, hulidjutigilugu – pihuuyaqtiqlugu ilannat qinminga ilannatluuniit piksassuuriaqatigilugu. Tunilugu piksamik ilautillutit uumani the uuktuutigiyauniq takhigiaqni taktakhanik. Piksat tweet-tiinarialik aturlugu #NEW7, tuyuqlugu uvaptikni iliuraqluguluuniit uqaqtakhangani uumani GN-kut Facebook-ngani, qaritauyakkulluuniit tuyuqlugu uumunnga environment@gov.nu.ca.

IQ Alianaqtunik Piyut

Inuit uqaqtauyut Inirniriinni pimmariktumik piyukhat nunanganut. Pimmariktumik pigukni nuna tunivakniaqtaatit amihunik huradjanik . Ihuittumik pigukni nuna, taimaa nuna tunilimaitaatit huradjanik. Atauhiuyuq  Inuit Nuatqatigiiknikkut Ukpiriyain pihimayuq uuminnga ihumagiyakhamut, Avatittinnik Kamatsiarniq, imaatut ittuq pimmariklugit munarilugulu nuna, huradjat avatingalu.

Apirhuut:

Huna atinga inuuyut nayugalluangit Ukiuqtaqtumi talvani nattiit, qilalukkat, tingmiat aadlatlu tariuqmi huradjat katitpaktut?

  • Pingos  
  • Polynyas 
  • Cornucopias 
  • Leads

Kiudjutinga: Polynyas

 

 

 

Uuktuutigiyauniq 6: Atuffaaqtaaqtunik Saaluti (June 10) #SecondhandSaturday

Upin’nganguqtuq! Nakuuhiuq halummariaqni inikhaliuqlugu tamayautit iliqpiititlu. Kihimi igihuiqlugit tahapkuat utuqqat tamayatit iqqakuurvikmut. Tunilugit utuqqatit atuqtauhimayullu hunavaluit aadlat atuqtakhanginik! Atuffaarlugit utuqqat yogurt-qarvinganik atuqtauffaarlugu titiqqamut atauttimuurutinik ilakunulluuniit. Qaitqulugit ilannatit himmiriaffikni aanuraanik. Utuqqat suviatat pualungurlugit. 

Qanuqtut ihumaliurniaqqit uumani Atuffaaqtaaqtunik Saalutikmik? Piksaliuqlugu ilautillutit uumani uuktuutigiyauniq takhigiaqni taktakhanik. Piksat tweet-tiinarialik aturlugu #NEW7, tuyuqlugu uvaptikni iliuraqluguluuniit uqaqtakhangani uumani GN-kut Facebook-ngani, qaritauyakkulluuniit tuyuqlugu uumunnga environment@gov.nu.ca.

IQ Alianaqtunik Piyut

Qiut iharianaraluaqmata, inuit atuqtut qangaraaluknitanik ilihimaniqmik ayuittamiknik qanuriliurutikhanganik. Mikkannuat kiut hauniilluuniit paqittaarupta, taimaa hapkuat hauniit quit ihuarhaqtauyut atuqhutik ivalukhamik kipluqhimayunikluuniit huqqaqmik. Qanuqtut naunaipkarniaqqiuk ihumaliurutit hunaliuriaqni utuqqamit ublumi? 

Apirhuut:

Mingukkuvit ikhivautanik nutaanguqtiqlugit, ukuninnga qanuriliuliqqit
a) ikikliyuumiqtutit,
b) atuffaaqtatit, unaluuniit
c) atuffaaqtakharnik piyat?

Kiudjutinga: Atuffaaqtatit utuqqat hunavaluit nutaanguqtiqhugit!

 

 

 

Uuktuutigiyauniq 7: Pihuuyarniq Santimi (June 11) #StrollingSunday

In’ngummakpit? Hilamiilluni ihuarhiniaqtaa qanurittaakhaarnik. Nunavunmi, quanaraaluk piinarialaqigapta hilataanikput. Tamainni Nunavunmi, kaanatami avikturhimayuni pulaarviuyut tunivaktaatigut pulaaqtaffiknik, tautuktuuyaariaptiknik, piyunnautilikmik, quviahuutigiyakhaptikniklu pitquhivut ilitquhivullu. Naunairyuumirumaguvit pulaarviinut utiqattavigiinnaqtauyullu hanikni, pulaarlugu una: http://gov.nu.ca/environment/information/parks-and-heritage and http://www.pc.gc.ca.   

Ublumi, atauhiimingaaruiqlutit maniqqamungarlutit! Nakuutqiaq quviahutigiami Avatiliriniqmut Quviahuutiginiq hilami ittaangani quviagilugu Nunavuutim nakuuqpiaq maniqqanga  arliknaqtut huradjat! Qanuqtut hilamungauniaqit quviagilugu Pihuuyarniq Santimi? Piksaliuqlugu ilautillutit uumani uuktuutigiyauniq takhigiaqni taktakhanik. Piksat tweet-tiinarialik aturlugu #NEW7, tuyuqlugu uvaptikni iliuraqluguluuniit uqaqtakhangani uumani GN-kut Facebook-ngani, qaritauyakkulluuniit tuyuqlugu uumunnga environment@gov.nu.ca.

http://gov.nu.ca/environment/information/parks-and-heritage

http://www.pc.gc.ca 

IQ Alianaqtunik Piyut

Qangaraaluk, Inuit nuunginnaqpaktut ikayuutikhamiknut taimaa tamaita ikayuutikhat ihariagiyauyut atauhiinamiinginmata. Inuit nuunginnaqtut atauhiqmit nayugamiknit aadlamut, katitiqhutik tutqurhutiklu ikayuutikhanginik malikhugu ukiuq, upingakhaq, auyaq, ukiakhaqlu. Hilamiitpaklutit takugiaqni kitut nutaat nayugakhat takuniaqtat ublumi!

Apirhuut:

Huna atinga avikturhimayuq pulaarvik imaatut ittuq malikyuaq? Ikayuut: Naunairyuumirumaguvit Nunavunmi pulaarviuyut utiqattavigiinnaqtauyullu, http://www.gov.nu.ca/environment/information/territorial-parks-and-special-places.

Kiudjutinga: Mallikjuaq Avikturhimayuq Pulaarvik haniani Kinngait